روش مطالعه دروس حفظی
روش مطالعه دروس حفظی؛ کاملترین راهنمای موفقیت در درسهای حفظی
روش مطالعه دروس حفظی یکی از مهمترین مهارتهای دانشآموزان است. در این مقاله با بهترین تکنیکهای مطالعه تاریخ، دینی، عربی، ادبیات، زیستشناسی و سایر دروس حفظی آشنا میشوید و یاد میگیرید چگونه مطالب را برای مدت طولانی در حافظه نگه دارید.
مقدمه
بسیاری از دانشآموزان تصور میکنند موفقیت در دروس حفظی تنها به داشتن حافظه قوی بستگی دارد. به همین دلیل ساعتهای زیادی را صرف خواندن مطالب میکنند اما هنگام امتحان یا آزمون متوجه میشوند بخش زیادی از اطلاعات را فراموش کردهاند.
واقعیت این است که مشکل اصلی اغلب دانشآموزان ضعف حافظه نیست؛ بلکه استفاده از روشهای نادرست مطالعه است.
اگر از یک دانشآموز بپرسیم چگونه تاریخ یا دینی را مطالعه میکند، معمولاً پاسخ میدهد:
«چند بار کتاب را میخوانم تا حفظ شوم.»
اما تحقیقات آموزشی نشان میدهد خواندن مکرر کتاب یکی از ضعیفترین روشهای یادگیری است. مغز انسان زمانی اطلاعات را به حافظه بلندمدت منتقل میکند که در فرآیند یادگیری فعال باشد.
در این مقاله یاد میگیریم:
چرا مطالب حفظی فراموش میشوند؟
بهترین روش مطالعه دروس حفظی چیست؟
چگونه مرور کنیم؟
چگونه خلاصهنویسی کنیم؟
چگونه شب امتحان درسهای حفظی را جمعبندی کنیم؟
دروس حفظی کداماند؟
دروس حفظی به درسهایی گفته میشود که بخش قابل توجهی از موفقیت در آنها وابسته به بهخاطر سپردن اطلاعات، مفاهیم، تعاریف، طبقهبندیها و جزئیات است.
نمونهها:
تعلیمات دینی
تاریخ
جغرافیا
علوم اجتماعی
ادبیات فارسی
عربی
بخشهای مفهومی زیستشناسی
البته امروزه حتی در این درسها نیز صرف حفظ کردن کافی نیست و دانشآموز باید بتواند مطالب را تحلیل و مقایسه کند.
بزرگترین اشتباه در مطالعه دروس حفظی
بزرگترین اشتباه این است که دانشآموز فقط کتاب را بخواند.
برای مثال:
دانشآموز فصل کامل تاریخ را سه بار مطالعه میکند.
احساس میکند همه چیز را یاد گرفته است.
اما وقتی کتاب را میبندد نمیتواند حتی ۳۰ درصد مطالب را بازگو کند.
این اتفاق به دلیل «توهم یادگیری» رخ میدهد.
خواندن، احساس آشنایی ایجاد میکند اما الزاماً به معنای یادگیری نیست.
اصل طلایی یادگیری فعال
قانون اول مطالعه دروس حفظی:
هرگز فقط نخوانید؛ بازیابی کنید.
بازیابی یعنی:
بعد از مطالعه چند صفحه، کتاب را ببندید و از خودتان بپرسید:
چه چیزی یاد گرفتم؟
مهمترین نکته چه بود؟
اگر بخواهم این مطلب را به دوستم توضیح دهم چه میگویم؟
هرچه مغز بیشتر مجبور به یادآوری شود، حافظه قویتر میشود.
تکنیک SQ3R
یکی از بهترین روشهای مطالعه دروس حفظی، روش SQ3R است.
مرحله اول: Survey
مرور کلی
قبل از مطالعه دقیق:
عنوانها را بخوانید.
تصاویر را ببینید.
نمودارها را بررسی کنید.
مرحله دوم: Question
سؤالسازی
از هر تیتر سؤال بسازید.
مثال:
علل جنگ جهانی اول چه بود؟
عوامل پیروزی انقلاب اسلامی چه بود؟
مرحله سوم: Read
مطالعه دقیق
اکنون متن را با دقت بخوانید.
به دنبال پاسخ سؤالهای خود باشید.
مرحله چهارم: Recite
بازگو کردن
بعد از مطالعه، مطالب را با صدای بلند توضیح دهید.
در این مرحله مغز اطلاعات را سازماندهی میکند.
مرحله پنجم: Review
مرور
مرور مهمترین مرحله یادگیری است.
اگر مرور انجام نشود بخش زیادی از مطالب فراموش میشود.
بهترین روش خلاصهنویسی
بسیاری از دانشآموزان اشتباه خلاصهنویسی میکنند.
آنها تقریباً کل کتاب را دوباره مینویسند.
این کار اتلاف وقت است.
خلاصه خوب باید:
کوتاه باشد.
نکات کلیدی را داشته باشد.
قابل مرور سریع باشد.
روش کلمات کلیدی
به جای نوشتن کل جملهها:
کلمات کلیدی را استخراج کنید.
مثال:
علل انقلاب مشروطه:
استبداد قاجار
نفوذ خارجی
مشکلات اقتصادی
روشنفکران
همین چهار کلمه میتواند کل مبحث را یادآوری کند.
استفاده از نقشه ذهنی (Mind Map)
یکی از بهترین ابزارهای مطالعه حفظی، نقشه ذهنی است.
در مرکز صفحه موضوع اصلی را بنویسید.
سپس شاخهها را رسم کنید.
این روش مخصوص:
زیستشناسی
تاریخ
دینی
علوم اجتماعی
بسیار مؤثر است.
تکنیک فلش کارت
فلش کارت یکی از قدرتمندترین ابزارهای یادگیری است.
روی یک سمت کارت سؤال را بنویسید.
روی سمت دیگر پاسخ را بنویسید.
مثال:
سؤال:
پایتخت دوره ساسانیان؟
پاسخ:
تیسفون
فلش کارتها باعث فعال شدن حافظه بلندمدت میشوند.
قانون مرور طلایی
بهترین زمانهای مرور:
مرور اول:
24 ساعت بعد
مرور دوم:
3 روز بعد
مرور سوم:
7 روز بعد
مرور چهارم:
14 روز بعد
مرور پنجم:
30 روز بعد
این روش فراموشی را به حداقل میرساند.
روش مطالعه درس دینی
در درس دینی:
آیات را مفهوممحور بخوانید.
ارتباط آیه و متن را پیدا کنید.
پیام آیات را استخراج کنید.
از خود سؤال طراحی کنید.
حفظ طوطیوار معمولاً موفقیت زیادی ایجاد نمیکند.
روش مطالعه درس تاریخ
در تاریخ:
وقایع را داستانی مطالعه کنید.
برای هر رویداد سه سؤال پاسخ دهید:
چرا اتفاق افتاد؟
چگونه اتفاق افتاد؟
چه نتایجی داشت؟
این روش باعث تثبیت مطالب میشود.
موفقیت در دروس حفظی بیش از آنکه به حافظه وابسته باشد، به روش مطالعه وابسته است.
اگر از روشهای:
بازیابی فعال
فلش کارت
مرور فاصلهدار
نقشه ذهنی
خلاصهنویسی اصولی
استفاده کنید، نهتنها نمرات بهتری کسب خواهید کرد، بلکه مطالب را برای مدت طولانیتری به خاطر خواهید سپرد.
مسیر موفقیت تحصیلی از مطالعه هوشمندانه آغاز میشود؛ نه از ساعتهای طولانی مطالعه.
